रक्सीको लत भनेको के हो ?

मेनुका भट्टराई, रक्सी संसारमा सबैभन्दा धेरै प्रयोग हुने लागुपदार्थ हो। मद्यपान कु नैपनन प्रयोगको रूपमा पररभानित छ जुन प्रयोगकताथमा
नकारात्मक प्रभाव प्रभाव पार्दछ । विश्वका प्रायः सबै देशहरूमा रक्सी पउनु कानुनी नै हो। विश्व स्वास्थ्य संगठनका (WHO)का
अनुसार प्रत्येक बर्ष रक्सीको दुरुपयोगको कारण ३ लाख भन्दा बढी मानिस मरेका छन्। अमेरिकाको राष्ट्रय मदिरा दुरउपयोग र मदिरापान मदिरापान संस्थन (The National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism)ले मदिरा प्रयोग विकार (alcohol use disorder) लाइ एक क्राँनिक डिसअडरको रुपमा वरण गर्द छ जसमा बाध्यकारि द्धि घातुमान (binge drinking) पिउने, मदिराको प्रयोगमा नियन्त्रणको ह्रास, र रक्सी नपिउँदा नकारात्मक भावनाहरूको अनुभव गर्दछ । अध्ययनहरूले देखाए अनुसार २१बर्षको उमेरमा रक्सी पिउन थालेका किशोर किशोरीहरूको रक्सीको
निर्भरता (Alcohol dependency) हुने सम्भावना पाँच गुणा बढी हुन्छ। किशोवरास्था मदिराको मस्तिष्कको सामान्य बिकासमा पनि ठुलो असर पर्दछ ।

नेपालमा मदिराको प्रयोग जाति व्यवस्थासँग निकट सम्बन्ध छ । सामाजीक,र्धामिक,साँस्कृतिक परम्परा अनुसार,तथा छुट्टी र बिषेस अबसरहरु जस्तै
जन्म र मृत्युमा एकदम धेरै व्यक्ति मादक पेयको उपयोगलाई प्रोत्साहित गर्छन् । मदिरा
कानूनी हो र समाजमा व्यापक रूपमा व्यपक रुपमा स्वकार गरिएको हुनाले अनौपचारीक प्रयोग र दुरुपयोगको बिचको भिन्नता बुझ्न
गाह्रो छ। धेरै संस्कृतिहरुमा धेरै वा बढी पिउँदा पनि सामान्य हुन्छ। तसर्थ रक्सीको लत चिन्न गाह्रो हुन सक्छ।मदिरा
दुव्र्यसन, वा रक्सीको लत, एक वास्तविक रोग हो जसले जीवनको सबै क्षेत्रलाई असर गर्दछ ।

रक्सी दुर्व्यसनको कारण.

रक्सीको कुनै एकल कारण छैन्। वास्तवमा, दजनौं जोखिम कारकहरू छन् जुन रक्सीको दुव्यसनको भूमिका खेल्छ । यी जोखिम कारकहरू प्रत्येक व्यक्तिमा बिभिन्र अन्तरनक्रया हुन्छ, जसले गर्दा केही व्यक्तिहरूमा मदिरा विबार हुने गर्दछ।
-पुरुषः प्रती हप्ता १५ भन्दा बढी पेय
-महिलाः हप्तामा १२ पेयभन्दा बढी रक्सी पिउँछन्
-द्धि घातुमान पिउने
-पुरुषः२ घण्टा  अवधिमा  ५  वा पेयहरू
-महिलाः २ घण्टा  अवधिमा ४ वा पेयहरू
-दुबै आन्तरिक र बाह्य कारकहरूले रक्सीको बिकासमा योगदान पुय्राउछन् । आन्तररक कारकहरूमा आनुवंशिकी(genetic),
-मनोवैज्ञानिक स्थिति व्यस्तित्व, व्यस्तिगत छनौट र पिउने ईतिहास समावेश गर्दछ। बाह कारकहरूमा
-परिवार, वातावरण, धर्म, सामाजीक र साँस्कृतिक मान्यता, उमेर, शिक्षा स्थर कामको स्थिति समावेश छ।

मदिरा दुरुपयोगको लक्षण र संकेत .
-के ही व्यस्तिमामदिराले बानी र लतको विकास गर्दछ । जसले उनीहरूको स्वास्थ्य, पेशा, परिवार र सम्बन्धहरुलाइ असर
गर्न सक्छ।
-रक्सी र लागूऔिध निर्भतामा नेशनल काउनसिलले तोकेको पिउने समस्याहरूका केही लक्षणहरू
-गम्भीर ख़ुमार ह्यांगओभर,
-रक्सी सम्बन्धित दुर्घटनाहरू,
-सामाजिक प्रभावहरू समावेश गर्दछ । जस्तै मातिरहेको बेला के ही गरेर पश्चातापजनक कुरा गर्न वा भन्ने।
-कसैले रक्सीको दुरुपयोग गरेको मतलब तिनीहरू निर्भर वा मदिराको दुव्र्यसन हो भन्ने होइन, तर पछि समस्याहरू विकास
र्गर्ने यो पहिलो चरण हो।
-रक्सीको नशाको के ही लक्षणहरू
-धमिलो बोली
-रिक्तकोट मदिरा दुरुपयोगको लक्षण र संके त
-के ही व्यस्तिमामदिराले बानी र लतको विकास गर्दछ । जसले उनीहरूको स्वास्थ्य, पेशा, परिवार र सम्बन्धहरुलाइ असर
गर्न सक्छ।
-रक्सी र लागूऔिध निर्भतामा नेशनल काउनसिलले तोकेको पिउने समस्याहरूका केही लक्षणहरू
-गम्भीर ख़ुमार ह्यांगओभर,
-रक्सी सम्बन्धित दुर्घटनाहरू,
-सामाजिक प्रभावहरू समावेश गर्दछ । जस्तै मातिरहेको बेला के ही गरेर पश्चातापजनक कुरा गर्न वा भन्ने।
-कसैले रक्सीको दुरुपयोग गरेको मतलब तिनीहरू निर्भर वा मदिराको दुव्र्यसन हो भन्ने होइन, तर पछि समस्याहरू विकास
र्गर्ने यो पहिलो चरण हो।
-रक्सीको नशाको के ही लक्षणहरू
-धमिलो बोली
-रिक्तकोट (bloodshotआँखा
-समन्वयको अभाव
-ढीला वा दोहोरिने बयान
-खिाडा वा हिड्न कनठनाई
-अव्यवस्थित
-बेचैनी वा चिन्ता
-भावनाहीन वा खाली हेराई
-समन्वयको अभाव
-ढीला वा दोहोरिने बयान
-खिाडा वा हिड्न कनठनाई
-अव्यवस्थित
-बेचैनी वा चिन्ता
-भावनाहीन वा खाली हेराई

मदिरा दुरुपयोगको नतिजा .
-सामान्यतया, कुनै रक्सीको प्रयोग जसले अवांछनीय परिणाम निम्त्यउछ भने दुरुपयोग मानिन्छ। रक्सी पिउँदा केही
-नकारात्मक नतिजाहरू
-व्यक्तिगत चोट वा बिरामी
-तनावपूर्ण सम्बन्ध
-काममा समस्याहरू
-आथिक कठिनाइ
-जब दुव्र्यवहार अधिक बारम्बार हुन्छ, यो लतमा बढ्न सक्छ।

रक्सीका खतराहरू .
-लामो समयसम्म रक्सीको दुरुपयोगले दिमाग र शरीरलाई गम्भीर क्षति पुय्राउन सक्छ किन भने सबै अंग रक्सीले असर गर्दछ
कलेजो र मस्तिष्क जस्ता केहि अंगहरू सबैभन्दा बढी प्रभावित हुन्छन्।
-रक्सीको दुरुपयोगको छोटो अवधिको साइ इफेक्टहरू
-सास फेर्न गाह्रो छ
-कमजोर निर्णय
-टाउको दुखाइ
-शक्ति विफलता
-वाकवाकी
-असंतुलित दृष्टि र श्रवण
-मदिरा दुव्र्यसनको दीर्घकालिन प्रभावहरू अधिक गम्भीर छन्, अपरिवर्र्तनीय क्षति सहित, मृत्युसम्म निम्त्त्याउन सक्छ।
-मदिरा दुव्र्यसनको के ही सामान्य दीघथकालीन प्रभावहरू
-डिप्रेसन
-स्थानिय मस्तिष्क क्षति
-छालाको रोग सोरायसिस
-चिन्ता
-मस्तिष्क सम्बन्धी कमजोरी
-कलेजो सिरोसिस
-प्यान्क्रिया सुन्रिनु
-हात काम्त्नु
-प्रतिरक्षा प्रणालीमा कमजोरी
-रक्तचाप उच्च रिचाप
-यौन समस्याहरु
-स्नायुक्षति
-भिटामिन बी १ को कमी
-कुपोशण
-गस्ट््राईटिस
-दुर्घटनामा चोटपटक, जस्तै कार दुर्घटनाहरू, जल्नु, डुब्नु
-जानाजानी गरिने क्षति, जस्तै , यौन आक्रमण,घरेलुहिंसा
-रक्सी बिषाक्त
-मुख र घाँटीको क्यान्सर
-रक्सीले धेरै गैर चिनकत्सा प्रभावहरू निम्त्त्याउन सक्छ, जस मध्ये केहि धेरै गम्भीर वा धेरै स्वास्थ्य परिणामहरू भन्दा गम्भीर
छन्।
-मदिरा दुव्र्यसनको गैर चिकित्सा प्रभावहरूस्
-कानुनी मुद्दाहरू
-पररवार, सार्ीहरू र अन्य महत्वपूणथव्यस्तिहरूसँग सम्बि समस्याहरू
-आथिक समस्या
-प्रभावको अधीनमा पेय व्यवहारको लागि लस्तित महसुस
-आराम वा राम्रो महसुस गर्न मदिरा
-काममा समस्याहरू, जस्तै ढिला हुनु, अनुपस्थिती र कम उत्पादकता
-धेरै जसो समय पिउने सम्बन्धित गतिविधिहरूमा खर्चिने
-एक्लो पिउँने
-पिउँने नियन्त्रण गर्न असमर्थ
-पिउँने बहाना बनाउने
-कानूनी, सामाजिक वा आनर्थक समस्या भए पनि, पिउन जारी राख्ने
-रक्सीको दुरुपयोगको कारणले महत्वपूर्ण सामाजिक, व्यावसायिक वा मनोरन्जन गतिविधिहरू त्याग्ने
-रक्सीको बारेमा तृष्णा वा जुनूनी विचारहरू
-स्मरण शक्ति समाप्त हुनु

रक्सीको लतको उपचार
रक्सीको लतको उपचार कार्यक्रमले पूर्व प्रयोगकर्तालाई एक सुरक्षित र प्रभावकारी मेनिकल निटोक्स मार्फत मार्गदर्शन
गर्दछ, त्यसपछि परामर्श जो व्यसन पछिका कारणहरूलाई लक्षित गर्दछ।
रक्सी पुन स्र्थापना फेला पार्र्न एक समर्पित उपचार प्रदायकसँग सम्पर्क राख्नुहोस्।
रक्सीको लत मार् िविजय हासिल गर्न योग्य उपचार केन्द्रबाट सुरू हुन्छ जसले अन्तर्निहित र सह(उत्पन्न विकारहरूलाई
सम्बोधन गर्न सक्छ। हाम्रो संस्कृतिमा रक्सीको व्याप्तताका कारण, रक्सी पनि लगातार ट्रिगरको साथ बम विस्फोट हुन्छ।
उपचार केन्द्रहरू प्रभावकारी हुने क्रममा पुन प्राप्ति प्रयोगकताथलाई ट्रिगरहरू र लालसाहरू व्यवस्थापनकोलागि
प्रभावकारी तरिकाहरू खोज्न मद्दत गर्न सुसजित हुनुपर्छ ।