कात्तिक ३०, २०८० काठमाडौँ: टिकटॉक एक सामाजिक मिडिया अनुप्रयोग हो जुन छोटो-फार्म भिडियोहरूका लागि समर्पित छ जुन प्रयोगकर्ताहरू द्वारा बनाईएको र उपभोग गरिन्छ। भिडियोको लम्बाइ १५ देखि ६० सेकेन्डको छ। ढाँचाले मनोरञ्जन र कमेडीलाई बढावा दिन्छ।टिकटॉक एक सामाजिक मिडिया एप हो जुन द्दण्ज्ञट मा चिनियाँ टेक कम्पनी बाइटडांस द्वारा सुरु गरिएको थियो। यसले प्रयोगकर्ताहरूलाई ज्ञछ(सेकेन्डको भिडियो क्लिपहरू सिर्जना गर्न, साझेदारी गर्न र हेर्नको लागि प्लेटफर्म प्रदान गर्दछ।तर, भारत, क्यानडा, अष्ट्रेलिया, अमेरिकालगायत धेरै देशले सुरक्षाको कारण देखाउँदै प्रतिबन्ध लगाएका छन् ।अमेरिकी अधिकारीहरूले एपलाई जासुसी र चिनियाँ सरकारको लागि महत्त्वपूर्ण जानकारी सङ्कलन गरेको आरोप लगाएका छन्।विशेष गरी, नेपाल सरकारले अर्को मुद्दालाई हाइलाइट गर्यो – भिडियोहरू मार्फत हिंसा भड्काउने। टिकटॉक का आलोचकहरूले एपलाई ठूलो मात्रामा डाटा सङ्कलन गरेको आरोप लगाएका छन्, विशेष गरी अमेरिकामा, जहाँ नागरिकहरूको लागि कुनै सामान्य संघीय गोपनीयता अधिकारहरू छैनन्। कडा गोपनीयता कानून भएका क्षेत्राधिकारहरूमा, टिकटॉक ले तिनीहरूको पालना गर्न असफल भएको व्यापक आरोपहरूको सामना गर्दछ।

गृह मन्त्रालयले गएको आइतबार सामाजिक सञ्जालको प्रयोगका सम्बन्धमा अस्पष्ट सार्वजनिक सूचना जारी गरेको छ । सरकारले हालै टिकटक नामक सामाजिक सञ्जालका सञ्चालकहरूसँग कुराकानी गरेको सूचनामा उल्लेख छ । सूचनामा भनिएको छ कि कुराकानीको क्रममा नेपाल प्रहरीको साइबर ब्यूरोका प्रतिनिधिहरू लगायत सरकारी अधिकारीहरूले टिकटकका शीर्ष अधिकारीहरूलाई साइटको दुरुपयोग र यसलाई कम गर्ने तरिकाहरू बारे चिन्ता व्यक्त गरेका थिए। विज्ञप्तिमा छलफलले सामाजिक अशान्ति सिर्जना गर्ने, प्रतिष्ठित व्यक्तित्वको अपमान गर्ने, अश्लीलता प्रवद्र्धन गर्नेलगायतका विषयवस्तु हटाउने बाटो खुलेको छ । यसले कानून प्रवर्तन अधिकारीहरूलाई गल्ती गर्नेहरूलाई पहिचान गर्न र सजाय दिन पनि स्पष्ट रूपमा सजिलो बनाएको छ। साथै, सूचनाले सामाजिक सञ्जालमा जिम्मेवारीपूर्वक काम गर्न नागरिकहरूलाई आग्रह गर्दछ र उनीहरूलाई शैक्षिक मूल्य भएको र सामाजिक बनावटमा खलल नपर्ने सामग्री मात्र प्रकाशित गर्न प्रोत्साहित गर्दछ।
सैद्धान्तिक रूपमा, सूचनाहरूसँग कसैलाई कुनै समस्या हुनु हुँदैन। आखिर, टिकटॉक लामो समयदेखि एक विषाक्त साइट बनिसकेको छ, सायद प्राय जसो सामाजिक नरक भनिन्छ को डिजिटल संस्करण। हरेक दिन, हजारौं शर्टहरू सोशल मिडिया साइटहरूमा प्रकाशित हुन्छन्, जसको एक महत्त्वपूर्ण भाग सामाजिक मानदण्डहरूको स्पेक्ट्रमको ूअस्वीकार्यू पक्ष अन्तर्गत पर्दछ। दुव्र्यवहार देखि लिङ्गवाद सम्म, जातिवाद देखि जातिवाद, गलत जानकारी देखि दुर्भावनापूर्ण जानकारी ( यो सबै छ, र उच्च मात्रा मा। सामाजिक सञ्जाल साइटहरूले साम्प्रदायिक घृणायुक्त भाषणको प्रसारणलाई मध्यस्थता गरेकाले मलङ्गवा, नेपालगन्ज र धरान जस्ता सहरहरूमा कफ्र्यू लगाउनु परेको हालैका महिनाहरूमा तराईभन्दा अगाडि हेर्नु पर्दैन।
थप रूपमा, माइक्रो(भिडियो साइट डाक्टर र वैज्ञानिकहरूको रूपमा मुखौटा गर्दै क्वाक्सहरूबाट खतरनाक सामग्रीले संक्रमित भएको छ। यसले सामाजिक भाइचारालाई अपूरणीय क्षति पु¥याउनुका साथै दमनको माध्यम बनेर नागरिकको जीवनलाई जोखिममा पारेको छ । टिकटॉक त्यसो गर्न एक्लै छैनस फेसबुक र ट्विटर लगायतका धेरै सामाजिक सञ्जालहरू नकारात्मकताको मुक्त प्रवाहको माध्यम बनेका छन्। सामाजिक सञ्जाल क्षेत्रमा ूसामाजिकू को निरन्तर गिरावटलाई ध्यानमा राख्दै, सरकारको पहल सराहनीय छ।

तर त्यहाँ एउटा चेतावनी छ। विगत धेरै दशकहरूमा प्रजातन्त्रको हाम्रो अशान्त यात्राले देखाएको छ कि अधिकारीहरूले आफूले पाएको हरेक अवसरलाई सेन्सरशिपमा सत्ताको लागि आफ्नो मनमा लागेको लालसालाई प्रयोग गर्छन्। प्रजातन्त्रको पक्षमा बोलेको भन्दै पत्रकार, नागरिक समाजका सदस्यहरू र राजनीतिक नेताहरूलाई उत्पीडन र जेल हाल्दा राजा ज्ञानेन्द्रको निरंकुश शासनकाललाई छाड्नुहोस्स गृह र सूचना मन्त्रीहरूले सेन्सरशिपको लागि ठूलो आकर्षण देखाएकाले हामीले २००६ पछिको युगमा इतिहास दोहोरिएको देखेका छौं।

टिकटॉक मोबाइल एपले प्रयोगकर्ताहरूलाई आफ्नै छोटो भिडियो सिर्जना गर्न अनुमति दिन्छ जुन प्रायः पृष्ठभूमिमा संगीत फिचर गर्दछ, यसलाई ढिलो गर्न वा फिल्टरहरूसँग सम्पादन गर्न सकिन्छ। एपमार्फत म्युजिक भिडियो बनाउनका लागि प्रयोगकर्ताहरूले विभिन्न प्रकारका सङ्गीत विधाहरूबाट पृष्ठभूमि सङ्गीत छनोट गर्न सक्छन्, टिकटक वा अन्य सामाजिक प्लेटफर्महरूमा अरूसँग साझेदारी गर्न अपलोड गर्नुअघि फिल्टरहरू र गतिसँग सम्पादन गर्न सक्छन्। समायोजनका साथ १५ सेकेन्डको भिडियो रेकर्ड गर्न सक्छन्। तिनीहरूले लोकप्रिय गीतहरूमा छोटो लिप(सिंक भिडियोहरू पनि फिलिम गर्न सक्छन्।
एपको ूप्रतिक्रियाू सुविधाले प्रयोगकर्ताहरूलाई कुनै खास भिडियोमा उनीहरूको प्रतिक्रियालाई फिल्म गर्न अनुमति दिन्छ, जसको माथि यसलाई सानो विन्डोमा राखिएको छ जुन स्क्रिनको वरिपरि घुम्न मिल्छ। यसको ‘डुएट’ सुविधाले प्रयोगकर्ताहरूलाई भिडियोलाई अन्य भिडियोहरूबाट अलग गर्न अनुमति दिन्छ।

एपले प्रयोगकर्ताहरूलाई आफ्नो खाता ूनिजीू को रूपमा सेट गर्न अनुमति दिन्छ। त्यस्ता खाताहरूको सामग्री त्ष्पत्यप मा देखिने छ, तर टिकटॉक प्रयोगकर्ताहरूबाट ब्लक गरिएको छ कि खातावालाले उनीहरूको सामग्री हेर्नको लागि अधिकार दिएको छैन। प्रयोगकर्ताहरूले अरू कुनै प्रयोगकर्ताहरू, वा तिनीहरूका साथीहरू मात्र टिप्पणीहरू, सन्देशहरू, वा ‘प्रतिक्रिया’ वा ‘जोडी’ भिडियोहरू मार्फत तिनीहरूसँग अन्तक्र्रिया गर्न सक्छन् कि भनेर छनौट गर्न सक्छन्। प्रयोगकर्ताहरूले पनि विशिष्ट रूपमा भिडियोहरू सेट गर्न सक्नुहुन्छ। सार्वजनिक, मित्र मात्र, वा निजी, खाता निजी हो वा होइन भन्ने कुराको ख्याल नगरी।

टिकटॉक मा तपाईको लागिू पृष्ठ तपाइँलाई कस्तो प्रकारको सामग्री मनपर्छ भन्ने सहित एपमा तपाइँका विगतका कार्यहरूमा आधारित तपाइँलाई सिफारिस गरिएका भिडियोहरूको फिड हो। टिकटॉक नीति अनुसार प्रयोगकर्ताहरू ज्ञट वर्ष वा माथिका छन् भने मात्र तपाईको लागिू पृष्ठमा चित्रित गर्न सकिन्छ। ज्ञट मुनिका प्रयोगकर्ताहरू तपाईको लागिू पृष्ठ अन्तर्गत, ध्वनिहरू अन्तर्गत, वा कुनै ह्यासट्यागहरू अन्तर्गत देखिने छैनन्।

प्रयोगकर्ताहरूले भिडियोहरू, ह्यासट्यागहरू, फिल्टरहरू र ध्वनिहरू तिनीहरूको ूबचतू खण्डमा थप्न सक्छन्। यो खण्ड प्रयोगकर्ताहरूलाई तिनीहरूको प्रोफाइलमा मात्र देख्न सकिन्छ, तिनीहरूलाई कुनै पनि भिडियो, ह्यासट्याग, फिल्टर, वा ध्वनिमा फर्काउन अनुमति दिन्छ।

एपको एल्गोरिदम प्रयोगकर्ताहरूलाई उनीहरूलाई मनपर्ने थप सामग्री देखाएर व्यस्त राख्नको लागि डिजाइन गरिएको हो, जसले लत व्यवहारको चक्र निम्त्याउन सक्छ। यसले टिकटकले युवाहरूमाझ चिन्ता र डिप्रेसनलगायत मानसिक स्वास्थ्य समस्याहरूमा वृद्धि गर्न योगदान पुर्याउन सक्छ भन्ने चिन्ता बढेको छ।

टिकटॉक प्रतिबन्धित हुनुको कारण के हो?
टिकटॉक लत एक चिन्ताको विषय हो किनभने प्रयोगकर्ताहरूलाई गलत जानकारी ,बाल सुरक्षा ,मानसिक स्वास्थ्य ,डाटा बेच्दै ,डाटा सुरक्षा, प्रति जोखिम बढाउँछ।सामाजिक रूपमा अस्वीकार्य यौन अभद्रताहरूलाई प्रोत्साहित गर्दछ।अनुसन्धानले देखाउँछ कि साइबरबुलिङ, सामाजिक बहिष्करण, र यी नेटवर्कहरूमा हुने नाटक किशोरहरूमा मानसिक स्वास्थ्य समस्याहरूको उच्च दरहरूसँग जोडिएको छ।चिन्ता र डिप्रेसनको लक्षण बढाउँछ। यसका धेरै सम्भावित कारणहरू छन्, तर घ,ण्घट हाई स्कूलका विद्यार्थीहरूमा गरिएको अनुसन्धानले टिकटकको प्रयोग र डिप्रेसन र चिन्ताको बढ्दो लक्षणहरू बीचको प्रत्यक्ष सम्बन्ध फेला पारेको छ।

सामाजिक विकृति सुधार्ने कुनै पनि प्रयासलाई राज्यको अनुचित दमनकारी कार्यले प्रतिस्थापन गर्नु हुँदैन। तसर्थ, सरकारले घृणित भाषण वा जातिवाद वा जातीयवाद वा त्यस्ता कुनै पनि समाज विरोधी तत्व भनेको के हो भनेर स्पष्ट रूपमा परिभाषित गरी त्यस्ता अपराध गर्ने कानुनी परिणामहरू खुलासा गर्नुपर्छ। त्यसो गर्न नसक्दा सरकार विरुद्धको अलिकति आक्रोशको अभिव्यक्तिमा पनि नागरिकलाई दण्डित गर्न प्रहरी र प्रशासनलाई व्यापक अधिकार दिने जोखिम हुन्छ। यसले नागरिक र सरकारबीच अविश्वासको अर्को श्रृंखला सिर्जना गर्नेछ, जसलाई सरकारले बेवास्ता गर्नु राम्रो हुन्छ। तर जहाँसम्म टिकटॉक को सवाल छ, हो, यसको सामग्री सामाजिक सद्भावमा खलल पार्ने र गलत सूचना र विकृति फैलाउने ठूलो सम्भाव्यताका साथ समस्याग्रस्त बन्दै गइरहेको थियो। यसको विवेकपूर्ण नियमन समयावधि थियो।