एजेन्सी, नयाँ दिल्ली, भारत सरकारले बिहीबार देशमा ११ औँ कृषि जनगणना सुरु गरेको छ। कृषि जनगणनाको शुभारम्भ गर्दै केन्द्रीय कृषि तथा किसान कल्याण मन्त्री नरेन्द्र सिंह तोमरले यो गणनाले भारत जस्तो विशाल कृषि देशमा ठूलो फाइदा पुर्‍याउने बताइएको छ।

किसानको आम्दानी बढाउन जोड दिइएको तोमरले बताए। साथै, उनीहरूको जीवनस्तरमा परिवर्तन ल्याउन, साना किसानहरूलाई सशक्तीकरण गर्न, उनीहरूलाई लाभदायक बालीतर्फ आकर्षित गर्न र उत्पादनको गुणस्तर विश्वव्यापी मापदण्ड अनुरूप सुनिश्चित गर्न सङ्गठित गर्न आवश्यक छ। ‘प्रधानमन्त्री मोदीले उठाएका ठोस कदमको फल कृषि क्षेत्रले भोगिरहेको छ, देश द्रुत गतिमा डिजिटल कृषितर्फ अघि बढिरहेको छ। यो गणनामा प्रविधिको पूर्ण उपयोग गर्ने बेला हो,’ मन्त्रीले भने।

तोमरले कृषि गणनाले बालीहरूको नक्साङ्कनमा पनि योगदान पुर्‍याउन सक्छ जसले गर्दा देशले यसको फाइदा लिन सक्छ। उनले केन्द्रीय विभागहरू, राज्य सरकारहरू र सम्बन्धित संस्थाहरूलाई पूर्ण समर्पणका साथ यो जनगणना गर्न आग्रह गरे।

यस अवसरमा, तोमरले राज्यरकेन्द्र शासित प्रदेशहरूको प्रयोगको लागि जनगणनाका लागि परिचालन दिशानिर्देशहरूमा ह्यान्डबुक जारी गरे, र डाटा सङ्कलन पोर्टलरएप सुरु गरे। हरेक पाँच वर्षमा हुने कृषि गणना कोभिड महामारीका कारण ढिलो भएपछि अहिले गर्न लागिएको हो। कृषि जनगणनाको लागि फिल्डवर्क अगस्त २०२२ मा सुरु हुनेछ।

कृषि तथा कृषक कल्याण मन्त्रालयका अनुसार, कृषि जनगणना एक अपेक्षाकृत मिनेट स्तरमा विभिन्न कृषि मापदण्डहरू, जस्तै परिचालन जोतको सङ्ख्या र क्षेत्र, तिनीहरूको आकार, वर्गवार वितरण, भूमि प्रयोगको जानकारीको मुख्य स्रोत हो। भाडा र फसल ढाँचा, आदि। यो पहिलो पटक हो कि कृषि जनगणनाको लागि डाटा सङ्ग्रह स्मार्टफोन र ट्याब्लेटमा सञ्चालन गरिनेछ, ताकि डाटा समयमै उपलब्ध होस्।

अधिकांश राज्यहरूले आफ्नो भूमि अभिलेख र सर्वेक्षणहरू डिजिटलाइज गरेका छन्, जसले कृषि जनगणना तथ्याङ्क सङ्कलनलाई थप गति दिनेछ। डिजिटाइज्ड भूमि अभिलेखको प्रयोग र डाटा सङ्कलनका लागि मोबाइल एप्सको प्रयोगले देशमा सञ्चालन हुने होल्डिङको डाटाबेस निर्माण गर्न सक्षम हुने मन्त्रालयले जनाएको छ।

प्राविधिक सत्रमा कृषि जनगणना कार्यान्वयन प्रक्रिया र वेब पोर्टल र मोबाइल एपका मुख्य विशेषताहरू प्रदर्शन गरिएको थियो। प्रस्तुतीकरणमा हाइलाइट गरिएका नयाँ पहलहरूमा भूमिको शीर्षक अभिलेख र सर्वेक्षण रिपोर्टहरू जस्ता डिजिटल भूमि अभिलेखको प्रयोग, स्मार्टफोनरट्याब्लेट प्रयोग गरी एपरसफ्टवेयर मार्फत डाटा सङ्कलन, पहिलो चरणको अवधिमा गैर-जमिन अभिलेख भएका राज्यका सबै गाउँहरूको पूर्ण गणना समावेश छ। भूमि अभिलेख भएका राज्यहरूमा गरिएको, र प्रगति र प्रशोधनको वास्तविक समय अनुगमन गर्ने मन्त्रालयले जनाएको छ।